สเปกเครื่องของมนุษย์ศตวรรษที่ 21 ตอน 2

โดย พงษ์ ผาวิจิตร (ตีพิมพ์ในนิตยสาร Eworld ฉบับเดือน พฤษภาคม 2012)

อีกไม่ถึง 1,000 วัน handicap ที่เรามีเหนือคนต่างชาติจะหมดไป อย่างน้อย ๆ จากวันนี้ที่เราแข่งกันเอง 65 ล้านคนภายใต้กฏกติกาที่ได้เปรียบคนต่างชาติ เช่น แรงงานไทยได้รับการคุ้มครองค่าแรงขั้นต่ำ แถมป่วยไข้ก็มีหลักประกันสุขภาพ พวกเขมร รามัญจะแข่งกับเราก็ต้องลดค่าแรงลงเพื่อให้นายจ้างคุ้มกับค่าความเสี่ยงที่จะจ้างพวกเขา หรือหากไม่อยากเสี่ยง ก็ต้องมีค่าใช้จ่ายในการทำให้แรงงานเหล่านี้ถูกกฏหมาย ซึ่งรวม ๆ แล้วก็ทำให้ต้นทุนในการจ้างพวกเขา “แพงกว่า” พวกเราที่แม้จะเป็นพวกช่างเรียกร้อง ช่างประท้วง ก็ยังน่าจ้างอยู่ดี แต่เมื่อถึงปี 2558 มันไม่แน่อย่างนั้นอีกต่อไป เมื่อประชาคมอาเชี่ยนจะรวมเป็นหนึ่งเดียวจาก 65 ล้านคน เราก็ต้องแข่งกับคนอีกเกือบ 400 ล้านคน รวมกับพวกเรากันเอง กลายเป็นว่า เราต้องแข่งกันระหว่างคน 500 ล้านคน เมื่อตัวเลือกมากขึ้น การแข่งขันก็เข้มข้นขึ้นเป็นธรรมดา ในวันนั้น จะมีคนเข้ามาแข่งกับเราถึงบ้านด้วยกฏกติกาใหม่ ศักยภาพใหม่ และในขณะเดียวกัน หากเราคิดว่า เราก็เหนือชั้น จะข้ามพรมแดนไปแข่งกับเขาในบ้านเขาบ้างก็ไม่ผิด คำถามคือ..เขาแข่งกันในเรื่องอะไร? ในสนามประกวดนางงาม แน่นอนว่าต้องเป็นผู้หญิง แต่ผู้หญิงที่จะถูกเลือกเป็นนางงามก็มีองค์ประกอบหลาย ๆ อย่างที่ไม่ได้ระบุไว้กฏการแข่งขัน สรุปก็คือ ..ระบบการศึกษา และการเตรียมคนบ้านเรา มีเพียงการเตรียมให้มีคุณสมบัติเข้าประกวดได้ แต่ไม่ได้เตรียมคุณสมบัติเพิ่มเติมที่จะทำให้เราได้ “แต้มต่อ” ที่จะได้เข้าไปในรอบลึก ๆ

และนี่คือ 10 “แต้มต่อ” ที่ไม่มีในระบบการพัฒนามนุษย์บ้านเรามากนัก

แต้มต่อที่ 1: มีสามัญสำนึก ซึ่งเป็นสิ่งที่คอมพิวเตอร์แสนฉลาดยังทำไม่ได้ แต่คำว่า “สามัญสำนึก” ก็กว้างเสียจนหาขอบเขตไม่ได้ เหมือนกับคำว่า “อาหารอร่อย” ที่แตกต่างกันไปตามแต่ละคน แต่ละภูมิภาค เนื่องจากความซับซ้อน กฏกติกาที่เปลี่ยนไปเป็นรายวินาที ทำให้เราไม่สามารถเขียนคู่มือขึ้นมาเป็นแนวปฏิบัติได้ จึงขึ้นกับ สามัญสำนึกในการตัดสินของแต่ละคน ความมีสามัญสำนึกพัฒนาขึ้นจากประสบการณ์ที่หลากหลาย

แต้มต่อที่ 2: ความฉลาดทางสังคม (Social Intelligence) คือมีความไว ความสามารถในการรับรู้ประเด็นทางสังคม เข้าใจความแตกต่าง หลากหลายของวัฒนธรรม การไม่ยอมรับให้คนที่เห็นต่างอยู่ในพื้นที่เดียวกันในสังคมไทย กำลังเป็นบททดสอบว่าเรามีความฉลาดทางสังคมหรือไม่

แต้มต่อที่ 3: ศักยภาพในการับของใหม่และการปรับตัว (Novel & adaptive thinking) เป็นแนวโน้มเกิดขึ้นทั่วโลกที่งานของชนชั้นกลางกำลังหดหายไป เหลือแต่งานระดับสูงและระดับล่าง ระดับสูง เช่นการบริหารจัดการ การตีความ การแก้ปัญหา ฯ ล ฯ ส่วนงานระดับล่าง เช่นงานเลี้ยงหมา งานทำความสะอาด ตัดผม ดูแลคนแก่ ฯ ล ฯ งานระดับสูงเป็นงานสำหรับคนที่ปรับตัวเข้ากับความเปลี่ยนแปลงใหม่ ๆ ได้ ในขณะที่งานระดับล่างคืองานตายตัวที่ไม่มีการเปลี่ยนแปลงมาเป็นพัน ๆ ปีแล้ว

แต้มต่อที่ 4: ศักยภาพในการตีความตัวเลข (Computation Thinking) งานคำนวณกลายเป็นหน้าที่ของเครื่องคิดเลขราคา 100 บาทมีทอนแล้ว แต่ศักยภาพในการย่อยข้อมูลตัวเลขมหาศาลให้มีความหมายกับงานเฉพาะด้านเป็นความสามารถในการสร้างแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ที่แปรเปลี่ยนไปตามสถานการณ์

แต้มต่อที่ 5: ศักยภาพในด้านสื่อที่หลากหลาย (New Media Literacy) การอ่านออกเขียนได้เป็นสิ่งที่เครื่องจักรก็ทำได้แล้ว แต่ในหลาย ๆ สังคมยังหลงไหลได้ปลื้มแค่การอ่านออกเขียนได้ อะไรที่มีจำนวนมหาศาล ก็ต้องมีหลักในการบริหารจัดการ ไม่ว่าจะเป็นด้านตัวเลข (ดังแต้มต่อที่4) หรือด้านคน (การบริหารจัดการ) ด้านการจัดสรรทรัพยากรในสังคม (การเมืองและเศรษฐกิจ) ซึ่งแต่ละด้านเป็นเรื่องนามธรรมทั้งสิ้น และความเป็นนามธรรมเป็นยาขมขนานเอกสำหรับคนในสังคมไทย ผมเป็นคนหนึ่งที่ถูกตั้งคำถามเป็นประจำว่าชอบพูดเรื่องนามธรรมเรื่องไกลตัว และก็รู้สึกหงุดหงิดทุกครั้งเพราะความซับซ้อนของระบบและข้อมูลทำให้ไม่สามารถทำให้เป็นรูปธรรมเพียงสองสามคำพูดได้ เช่นเดียวกัน ณ บัดนี้เป็นต้นไป สื่อภาพ แสง เสียงที่เราเห็นเป็นรูปธรรมในสื่อต่าง ๆ กำลังพัฒนาให้มีคุณสมบัติเป็นนามธรรมมากขึ้นเหมือนเรื่องเศรษฐกิจที่ยากจะเข้าใจกว่าเรื่องเงินทองในบัญชีของเรา แต่ศักยภาพในการเข้าใจเรื่องยาก ๆ มิใช่หรือที่ทำให้คนบางคนสามารถหาเงินได้มากกว่า

แต้มต่อที่ 6: ศักยภาพในการข้ามพรมแดนอาชีพ (Trans disciplinary) ท่านอาจไม่รู้มาก่อนว่า เดี๋ยวนี้ วิศวกรเรื่องของเหลวไปเป็นอาจารย์สอนแพทย์ได้ เพราะแพทย์ก็ต้องเรียนรู้หลักกลศาสตร์ของเหลวในระดับเซลล์ หรือแพทย์ก็ไปสอนคอมพิวเตอร์ เพราะมีความรู้ในด้านฐานข้อมูลคนไข้ดีกว่าคนเขียนโปรแกรมเสียอีก ก็คงไม่แปลก ขนาดชายแปลงเพศยังสวยและทำหลาย ๆ เรื่องที่หญิงแท้ต้องอาย ศักยภาพในการกลายพันธุ์ที่ยังคงรักษาความสามารถเดิมเป็นสิ่งที่ต้องการในตลาดมากขึ้นทุกวัน ดังนั้นชายแปลงเพศในอนาคตจึงต้องเป็นทั้งหญิง และก็ต้องมีความแข็งแกร่ง บึกบึนแบบชายถึงจะเข้ากฏข้อนี้ได้ แต่เชื่อเถอะว่าเกิดขึ้นยาก

แต้มต่อที่ 7: ศักยภาพในการจดจำทิศทางการแก้ปัญหาของตนเอง (Cognitive load Management) เป็นหัวข้อที่ไม่รู้ว่าจะแปลเป็นไทยได้อย่างไรให้มีความหมาย เอาเป็นว่า ท่านที่ทำงานกับคอมพิวเตอร์จะมีความรู้สึกอย่างหนึ่งว่า หากเกิดปัญหากับการตั้งค่าต่าง ๆ ของเครื่องคอมพิวเตอร์ของตัวเอง แล้วท่านจะรู้โดยลาง ๆ ว่าจะแก้ปัญหาอย่างไร แต่จะให้ไปแก้ให้คนอื่นไม่ได้ ทำนองวิธีการทำอาหารของอาจารย์ยิ่งศักดิ์ที่บอกว่าใส่เกลือไปหน่อย ใส่น้ำตาลไปนิด ผัดสักประเดี๋ยวแล้วก็พร้อมเสิร์ฟ ไอ้เกลือหน่อย น้ำตาลนิดนี่เท่าไรกันแน่ หรือประเดี๋ยวหนึ่งนั้นนานแค่ไหนก็บอกไม่ถูก การทำงานกับข้อมูลที่เปลี่ยนแปลงตลอด เราต้องมีความสามารถจำเส้นทางว่าจะกลับไปค้นหาข้อมูลที่ผ่านตามาอย่างไร ผู้ที่เคยแต่งหนังสือล้วนผ่านประสบการณ์นี้มาเพราะต้องหาข้อมูลเป็นจำนวนมาก แต่เอามาใช้เขียนเพียงนิดเดียว แต่คนเขียนเองก็รู้อยู่แก่ใจว่ามันเป็นอย่างไร ขนาดไหน

แต้มต่อที่ 8: ความสามารถในการออกแบบ (Design Mindset) การออกแบบไม่ได้จำกัดในวงการแฟชั่นหรือศิลปะเท่านั้น แต่ต้องอยู่ในทุกวงการ เช่นการออกแบบรูปแบบงานการต้อนรับลูกค้าที่แตกต่างเฉพาะกลุ่ม เฉพาะคน การออกแบบ คนทุกวันนี้เสพติดกับแบบเฉพาะตน เรียกร้องความเป็นเอกลักษณ์ คนทำงานในด้านต่าง ๆ จึงจำเป็นต้องมีความสามารถในการออกแบบ

แต้มต่อที่ 9: ความสามารถในการทำงานข้ามวัฒนธรรม (Cross Cultural Competency) ในวันนี้ ไทยเราหนึ่งเดียว ยังไม่เข้าใจกันเอง  แล้ววันที่เราจะมีเป็น 10 ประเทศ เราเข้าใจลาวไหมว่า ความภูมิใจในประวัติศาสตร์ของไทยที่เคยไปตีลาวได้คือความเจ็บปวดของลาว หรือการล่มสลายของพระเจ้าชัยวรมันในเขมรจนนำปสู่เขมรใหม่เกิดจากการยกทัพไปตีของอโยธา นี่ยังไม่รวมมาเลย์ อินโดนีเซีย หนึ่งประเทศแต่มีหลากหลายชาติพันธุ์ที่แตกต่างทั้งความคิด วัฒนธรรม ประเทศเหล่านี้มีคนพูดภาษาไทยได้มากกว่าคนไทยที่รู้ภาษาของเขา อย่างน้อย ๆ คนงานพม่าก็พูดไทยได้ แต่ผู้บริหารไทยจะมีสักกี่คนที่พูดพม่าได้ แล้วความฝันที่จะเข้าไปแสวงหาโอกาสในพม่าจะทำได้อย่างไร

แต้มต่อที่ 10: ความสามารถในการทำงานกับเงา (Virtual Collaboration) หัวข้อนี้ผมจงใจแปลเป็นอย่างนี้ เพราะโลกใหม่ต้องการให้เราทำงานเป็นทีมบนโลกไซเบอร์ ต่างจากแค่แชท เล่นเกม แซวกันไปมา เพราะนั่นคือความสนุก ผ่อนคลาย แต่การทำงานบนโลกไซเบอร์ก็เหมือนกับดาราที่จะเล่นบทไหน ต้องตีบทให้แตก เข้าใจไดอะลอกจนสามารถดูดซึมเข้ามาเป็นบุคคลิกภาพของเราได้ เราอาจร้องเพลงเพราะในห้องน้ำ แต่เมื่อขึ้นเวทีจริง ความสามารถของเราจะหล่นหายไปหลายเท่า ยกเว้นคนมีประสบการณ์ เช่นเดียวกันคนมีประสบการณ์ในการทำงานกับคนหลากหลายประเภท หลากหลายสถานการณ์ หลายวัฒนธรรม ก็จะสามารถขึ้นไปทำงานเป็นทีมบนโลกไซเบอร์ได้ดีมีประสิทธิภาพกว่า

การรู้จักแต้มต่อเป็นแค่บทเริ่มต้น แต่การพัฒนาลงไปในแต่ละด้านสิ ยาขม..

Related posts:

Leave a Reply

สเปกเครื่องของมนุษย์ศตวรรษที่ 21 ตอน 1

โดย พงษ์ ผาวิจิตร (ตีพิมพ์ในนิตยสาร Eworld ฉบับเดือน เมษายน 2012)

มนุษย์เป็นหนึ่งในปัจจัยการผลิตของทุกสังคม ทุกลัทธิการเมือง ศาสนา ดังนั้นหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงทำการ “UpGrade” มนุษย์ผ่านกระบวนการที่เรียกว่า “การศึกษา” หากเป็นสมัยโบราณก็ผ่านศาสนา จารีต จริยธรรมของสังคม และมนุษย์ผู้ใด ที่ Malfunction จากสเปกเครื่องที่สังคมกำหนดไว้ ก็จะมีการควบคุม กำจัดด้วยการฆ่าทิ้งเสีย ผู้ที่ที่ทำได้ดีเลิศกว่าสเปกขั้นต่ำก็จะได้รับการสะดุดีหรือยกฐานะเป็นเทพ แต่ถ้าเลิศในทางที่ทำให้ชาวบ้านกลัว เช่น พวกกบฏ แม่มด ก็จะถูกรุมประชาทัณฑ์ อาศัยพวกมากเข้าทำลาย เพราะไม่กล้าปะทะกำลังกันตัวต่อตัว

ว่าไปแล้ว มนุษย์คือศูนย์กลางของสังคมโลก ขอย้ำว่าสังคมโลก ไม่ใช่ของโลก หากว่าในมิติของธรรมชาติล้วนๆ มนุษย์ก็เป็นสมาชิกหนึ่งของธรรมชาติโลกไม่ต่างกับหมูหมากาไก่ หรือต้นไม้ต้นหญ้ารวมกันเป็นระบบนิเวศน์ของโลก แต่ถ้ามองในมิติของสังคมโลกแล้ว มนุษย์คือผู้สร้างสังคมโลกตามนิยามของตนเอง ดังนั้นไม่ว่าจะเป็นเทคโนโลยี ทฤษฎีความคิดต่างๆ แม้แต่พระเจ้าในศาสนาต่างๆ  ก็ล้วนเป็นสิ่งประดิษฐ์ของมนุษย์ทั้งสิ้น ระเบียบของเทคโนโลยีก็เป็นสิ่งที่มนุษย์ประดิษฐ์ขึ้นมาเลียนแบบวิธีคิดของมนุษย์เรา เช่น มีฮาร์ดแวร์ซึ่งก็ไม่ต่างกับร่างกายมนุษย์ ส่วนซอฟต์แวร์ก็คือระบบความเชื่อ และทฤษฎี  หากเราลองนั่งถามตัวเองว่า “แล้วอะไรเป็นสเปกพึงประสงค์ของมนุษย์ยุคใหม่” ในสังคมที่อุดมไปด้วยมิติซับซ้อนปัจจุบันนี้ ถ้าไฟล์หนึ่งๆ มี property หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นนามสกุลไฟล์ วันที่สร้าง ใครเป็นคนสร้าง มีการปรับปรุงอย่างไร ไปเชื่อมโยงกับไฟล์อื่นๆ อย่างไร ฯล ฯ กล่าวคือไฟล์ยังมีคุณสมบัติ property มากขึ้น แล้วมนุษย์เราจะไม่มีสเปกหรือ property มากขึ้นตามสังคมที่เปลี่ยนแปลงไปหรือ?

เมื่อสมัยโบราณ มนุษย์มีแขนขาครบ ก็มีคุณสมบัติเหมาะกับการใช้แรงงาน หรือเกณฑ์ไปสงครามกันได้แล้ว ส่วนทักษะต่าง ๆ ก็ฝึกกันภายหลังได้ แต่ทุกวันนี้ การจะเกณฑ์คนเข้ามาในสังคมกลุ่มเล็ก ๆ ของเรา ก็ต้องมีสเปกที่ซับซ้อนขึ้น บางสังคมลงไปลึกถึงการสแกนกันในระดับดีเอ็นเอกันเลย ว่าไปแล้วอดีตก็มีการสแกนดีเอ็นเอกันในระดับหยาบ ๆ กันมานานแล้ว มิเช่นนั้นเราคงไม่มีประโยคพูดที่ว่า ..ดูนางให้ดูแม่.. หรือ ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น .. เป็นต้น ถ้าหากเราถามตัวเองว่า …หากจะอยู่รอดในสังคมยุคใหม่ที่อุดมไปด้วยความซับซ้อนเราต้องมีสเปกกันอย่างไรบ้าง?

ปัจจัยหลักที่ทำให้ความต้องการมนุษย์รุ่นใหม่ในปัจจุบันเปลี่ยนไปเกิดจากอิทธิพลของแรงขับ 6 ด้วยกันคือ

  1. มนุษย์มีอายุยืนยาวขึ้น จากอดีตเฉลี่ย 39 ปีมาเป็นเกิน 70 ปีแล้วในปัจจุบัน เมื่อคนอายุยาวขึ้นไม่เพียงแต่มีความต้องการสินค้าและบริการเพิ่มขึ้นเท่านั้น แต่หมายถึงจำนวนแรงงานที่มีประสบการณ์มองโลกมานานกว่าอยู่เป็นคู่แข่งกับมนุษย์รุ่นใหม่มากขึ้น และมนุษย์รุ่นเก่าก็ไม่ต่างอะไรกับแท็กซี่รุ่นเก่าที่ยอมรับผู้โดยสารในราคาที่ต่ำกว่าเกณฑ์กำหนด ในเมื่องานหลาย ๆ อย่างก็ไม่ได้ต้องการใช้แรงงานของคนหนุ่มสาวเหมือนในอดีต แถมมนุษย์รุ่นเก่าอาจไม่รวน เกเรเหมือนมนุษย์รุ่นใหม่ จึงทำให้มนุษย์รุ่นเก่ากลายเป็น “สินค้า” น่าสนใจสำหรับหลาย ๆ กิจการ ตอนนี้เราอาจเห็นเพียงคนแก่ที่เป็นพนักงานทำความสะอาด เพราะเป็นงานน่าเบื่อที่คนไม่อยาก แต่ไม่นาน เราอาจเห็นพนักงานเก็บเงิน รปภ.เป็นคนรุ่นเก่ามากขึ้นด้วยการใช้เครื่องมือช่วยเพื่อชดเชยความว่องไวที่ขาดหายไป แต่อย่าลืมว่าคนแก่นอนน้อย ซึ่งเป็นคุณสมบัติข้อหนึ่งของคนเป็น รปภ.
  2. มนุษย์ประดิษฐ์เครื่องจักรกลอัตโนมัติขึ้นมาทำงานแทนที่มนุษย์มากขึ้น หลายคนอาจเคยเห็นสารคดีแขนกลที่เมื่อสวมเข้าไปบนแขนมนุษย์แล้ว ทำให้มีพละกำลังมากขึ้น นั่นหมายความว่าคนผอมแห้งแรงน้อยอาจเป็นจับกังได้เหมือนคนแข็งแรง
  3. สังคมโดยรวมมีระบบเซ็นเซอร์ตรวจจับเป็นตาสัปะรด จนเกือบจะทำให้กลายเป็นสังคมหุ่นยนต์แล้ว ถ้าจะว่าไปแล้ว ก็อาจเป็นระบบเผด็จการรูปแบบใหม่ที่ควบคุมมนุษย์ด้วยเครื่องมือต่างๆ การออกกฎใดๆ อาจได้รับการต่อต้านจากมนุษย์ด้วยเกรงว่าจะมีการให้กฎกติกาใหม่ๆ เอื้อพวกพ้องตนเอง หรือกลายเป็นสองมาตรฐานอย่างที่เป็นอยู่ในบ้านเราทุกวัน แต่การใช้ระบบประมวลผลข้อมูลอัตโนมัติว่า จะเปิดไฟจราจรอย่างไร จะกั้นประตูน้ำไหน หรือจะอนุญาตให้หมู่บ้านไหนเข้าไปหากินในป่าชุมชนได้มากขึ้นโดยไม่กระทบกับระบบนิเวศน์ ฯลฯ ก็จะมีการตัดสินกันด้วยข้อมูลที่เป็นวิทยาศาสตร์ จะมาอ้างว่าหมู่บ้านโน้นทำได้ หมู่บ้านฉันก็ทำได้ ไม่ได้อีกต่อไป เพราะหมู่บ้านโน้นทำแล้วไม่กระทบกับระบบนิเวศน์ตามข้อมูลวิทยาศาสตร์ที่เป็นจริง
  4. โลกก้าวเข้าสู่สังคมสื่อที่ซับซ้อนอย่างเต็มรูปแบบ ในขณะนี้ การจ้างงานมีการกำหนดกติกาว่าพนักงานใหม่มีอิสระแค่ไหนในการวิจารณ์องค์กรผ่านสื่อ social media กันแล้ว และก็มีการกำหนดกันแล้วว่า พนักงานใหม่ มี media literacy มากขนาดไหน แค่อ่านออกภาษาเขียนได้ ไม่เป็นการเพียงพออีกต่อไป
  5. โครงสร้างความสัมพันธ์ขององค์กร และหน่วยงานต่างๆ มีความซับซ้อนจนเกินกว่ามนุษย์ธรรมดาจะเข้าใจได้ แน่นอนว่าสิ่งเหล่านี้ ทำให้มนุษย์เราต้องมีคุณสมบัติมากขึ้น เพื่อทันความซับซ้อน
  6. สังคมโลกเชื่อมเป็นหนึ่งเดียว เป็นหมู่บ้านโลกที่มีขนาดใหญ่ ความเข้าใจเฉพาะคนในองค์กร เฉพาะคนในสังคมไม่เป็นการเพียงพออีกต่อ แต่ต้องเข้าใจถึงสังคมอื่นๆ ที่เชื่อมสัมพันธ์กับเรา

ในฉบับหน้า ..เราจะมาลงในรายละเอียดกันว่า เราต้อง upgrade ตัวเองอย่างไรให้ทันความต้องการของตลาด

Related posts:

Leave a Reply

Top
ปิดโหมดสีเทา